Besin, ilaç veya böcek sokması sonrası gelişen şiddetli alerjik reaksiyonda intramüsküler epinefrin başta olmak üzere multidisipliner acil tedavi sürecidir.
Ne için yapılır
- Yaygın ürtiker, kaşıntı ve ciltte kızarıklıkla birlikte solunum güçlüğü
- Yüz, dudak, dil veya boğazda şişme (anjiyoödem)
- Hırıltı, ses kısıklığı, yutma güçlüğü
- Tansiyon düşüklüğü, baş dönmesi, bayılma
- Bilinen alerjenle (fıstık, deniz ürünü, lateks, antibiyotik, arı sokması) temas sonrası ani gelişen belirtiler
- Daha önce anafilaksi öyküsü olan hastada erken evredeki bulgular
Hazırlık
- Hasta sırt üstü yatırılır, bacaklar yükseltilir (solunum sıkıntısı yoksa)
- Mevcut otomatik enjektör (EpiPen) varsa hemen uyluk dış yüzüne uygulanır
- 112 aranır; hasta tek bırakılmaz
- Bilinen alerjen ortamdan uzaklaştırılır (arı iğnesi varsa cilt seviyesinden tırnakla kaldırılır)
İşlem nasıl yapılır
- Acil teşhis konulduğunda intramüsküler epinefrin (adrenalin) uyluk dış yüzüne uygulanır — anafilakside ilk basamak ve hayat kurtarıcı tedavidir; gerekirse 5-15 dakikada bir tekrarlanır
- Yüksek akımlı oksijen ve damar yolu açılır, sıvı resüsitasyonu yapılır
- Ek tedavi olarak antihistaminik (klorfeniramin, difenhidramin) ve kortikosteroid (metilprednizolon) uygulanır
- Bronkospazm varsa nebülize beta-2 agonist (salbutamol) verilir
- Hava yolu kapanma riskinde erken entübasyon ya da krikotirotomi düşünülür
- Hasta en az 4-6 saat gözlem altında izlenir (geç faz reaksiyon riski)
İşlem sonrası
- Taburculukta hastaya iki adet otomatik epinefrin enjektörü (EpiPen) reçete edilir ve daima yanında taşıması önerilir
- Alerji-immünoloji uzmanına yönlendirme yapılır; tetikleyici alerjen testleri planlanır
- Anafilaksi acil eylem planı yazılı olarak hastaya verilir
- Aile ve okul/iş yerine epinefrin enjektörü kullanım eğitimi sağlanır
- Bilinen alerjene maruziyet için medikal bileklik/kolye önerilir
Riskler
- Bifazik (geç) reaksiyon — ilk düzelmeden 4-12 saat sonra tekrar belirti
- Hava yolu obstrüksiyonu, solunum durması
- Kardiyovasküler kollaps, kardiyak arrest
- Epinefrin yan etkileri (taşikardi, çarpıntı, baş ağrısı)
- Tedavinin geciktirilmesi durumunda ölümcül seyir
Sıkça Sorulanlar
Anafilaksi geçiren biri için epinefrin neden ilk seçenektir?
Epinefrin damarları büzer, hava yollarını açar ve dolaşımı destekler. Antihistaminik veya kortizon onun yerini tutmaz; bu ilaçlar yardımcı tedavidir.
EpiPen'i (otomatik enjektör) kim kullanabilir?
Tasarımı sayesinde hasta yakını veya hasta kendisi de kullanabilir. Uyluk dış kısmına, kıyafet üzerinden bile uygulanabilir.
Şüpheli reaksiyonda EpiPen'i kullanmaktan korkmalı mıyım?
Anafilakside gecikme hayatı tehlikeye atar. Şüphe varsa enjektör erken kullanılmalıdır; sağlıklı bir kişide ciddi yan etki nadirdir.
Anafilaksi atlatıldıktan sonra eve gidebilir miyim?
Tekrarlama riski nedeniyle hasta en az 4-6 saat acilde gözlemlenir. Ağır vakalarda 24 saat hastane takibi önerilebilir.
İlgili Bilgiler
İlgili Tıbbi Hizmetler
Aynı branş veya benzer endikasyonda incelemek isteyebileceğiniz diğer hizmetler.
Entübasyon ve hava yolu yönetimi
Acil Sağlık Hizmetleri
Entübasyon ve hava yolu yönetimi — solunum yetmezliğinde hızlı seri entübasyon ile güvenli hava yolu sağlama.
Acil muayene ve triaj
Acil Sağlık Hizmetleri
Acil muayene ve triaj — başvuruda hayati önceliklendirme ve hızlı tıbbi değerlendirme süreci.
Travma bakımı
Acil Sağlık Hizmetleri
Travma bakımı — çoklu yaralanmalarda ABCDE algoritması ile sistematik müdahale süreci.
Yara bakımı ve sütür
Acil Sağlık Hizmetleri
Yara bakımı ve sütür — kesi, yırtık ve travmatik yaraların temizlenip dikilmesi işlemi.
Yanık tedavisi
Acil Sağlık Hizmetleri
Yanık tedavisi — derece, yüzey alanı ve sıvı resüsitasyonu temelli acil yaklaşım.
Zehirlenme tedavisi
Acil Sağlık Hizmetleri
Zehirlenme tedavisi — toksik madde maruziyetinde acil değerlendirme ve detoksifikasyon.
Akut astım atağı tedavisi
Acil Sağlık Hizmetleri
Akut astım atağı tedavisi — solunum yolu daralmasının acilen geri döndürülmesi.
Yoğun bakım hizmeti
Acil Sağlık Hizmetleri
Yoğun bakım hizmeti (ICU) — kritik hasta için 24 saat ileri organ destek tedavisi.