Yenidoğan bebeklerde cilt ve göz akında sararma ile fark edilen bilirubin yüksekliğinin değerlendirilmesi ve fototerapi (mavi ışık) başta olmak üzere uygun tedavinin uygulanması.
Ne için yapılır
- Doğum sonrası ilk 24 saatte ortaya çıkan erken sarılık (her zaman patolojik kabul edilir)
- Total serum bilirubin düzeyi yaşa-saate göre nomograma (Bhutani) göre fototerapi sınırını aşan bebekler
- Anne-bebek arasında kan grubu uyuşmazlığı (Rh, ABO) veya G6PD eksikliği gibi hemolitik nedenler
- Prematüre bebeklerde düşük bilirubin eşiklerinde tedavi gereksinimi
- Anne sütü sarılığı veya beslenme yetersizliğine bağlı uzamış sarılık
- Sefal hematom, çoğul gebelik, kardeşinde belirgin sarılık öyküsü gibi yüksek risk durumları
- Akut bilirubin ensefalopatisi (kernikterus) bulguları yokken bile çok yüksek bilirubin düzeyleri
Hazırlık
- Doğum sonrası anne-bebek kan grubu, Coombs testi ve gerekirse hemogram, retikülosit sayımı yapılır
- Total ve direkt bilirubin düzeyi ile birlikte bebeğin yaşı saat cinsinden hesaplanır
- Bebeğin emzirilme sıklığı ve idrar-gaita çıkışı sorgulanır, kilo kaybı yüzdesi hesaplanır
- Aile, fototerapi cihazının kullanımı ve emzirmenin sürdürülmesi konusunda bilgilendirilir
İşlem nasıl yapılır
- Bebek, gözleri özel bantla kapatılarak ve genital bölgesi korunarak fototerapi cihazının altına yatırılır
- Belirli dalga boyundaki mavi ışık (yaklaşık 460-490 nm) bilirubinin suda çözünür forma dönüşmesini sağlar
- Tedavi sırasında vücut ısısı, sıvı dengesi ve idrar çıkışı yakından izlenir
- Anne sütü ile beslenme mümkün olduğunca kesintisiz sürdürülür, gerektiğinde ek beslenme planlanır
- Bilirubin düzeyi 4-8 saatte bir tekrar ölçülür ve eğri üzerinde takip edilir
- Fototerapiye yanıt vermeyen, hemoliz bulgusu olan veya kritik yüksek değerlerde kan değişimi (exchange transfüzyon) gündeme gelir
İşlem sonrası
- Fototerapi sonrası 12-24 saat içinde rebound (geri yükselme) kontrolü için bilirubin tekrar bakılır
- Beslenme, kilo alımı ve idrar-gaita çıkışı düzenli olarak takip edilir
- Taburcu sonrası ilk 1-2 hafta içinde cilt rengi ve genel durum açısından kontrol önerilir
- Hemolitik hastalık varsa anemi gelişimi açısından 4-6 hafta sonra hemogram istenebilir
- İşitme tarama testi ve gerektiğinde nörogelişimsel takip planlanır
Riskler
- Fototerapi sırasında geçici cilt döküntüsü, ishal veya hafif sıvı kaybı
- Vücut ısısının düşmesi veya yükselmesi (yakın izlemle önlenir)
- Kan değişimi gerektiğinde nadir görülen elektrolit dengesizliği veya enfeksiyon riski
- Tedavi gecikirse aşırı yüksek bilirubinin beyne geçişine bağlı kernikterus (akut/kronik bilirubin ensefalopatisi) — modern takiple oldukça nadirdir
Sıkça Sorulanlar
Bebeğimin sarılığı tehlikeli mi?
Yenidoğan sarılığının büyük kısmı fizyolojiktir ve kendiliğinden geçer. Ancak doğumun ilk 24 saatinde başlayan, hızlı yükselen veya 2 haftadan uzun süren sarılıklar mutlaka değerlendirilmelidir.
Fototerapi sırasında emzirebilir miyim?
Evet, emzirme sürdürülür ve sıklıkla artırılır. Sık emzirme bilirubinin atılımına yardımcı olur. Beslenme molaları dışında bebek ışık altında tutulur.
Güneşe çıkarmak fototerapi yerine geçer mi?
Hayır. Güneş ışığı uygun dalga boyu ve şiddetinde değildir; ayrıca cilt yanığı ve hipotermi riski taşır. Güneş, tıbbi fototerapinin yerine kullanılmaz.
Kan değişimi her bebeğe yapılır mı?
Hayır. Kan değişimi, fototerapiye yanıt vermeyen, akut bilirubin ensefalopatisi bulgusu olan veya nomogramda kan değişimi sınırını aşan az sayıda bebekte uygulanır.
İlgili Bilgiler
İlgili Tıbbi Hizmetler
Aynı branş veya benzer endikasyonda incelemek isteyebileceğiniz diğer hizmetler.
Yenidoğan yoğun bakım hizmeti
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
Yenidoğan yoğun bakım ünitesi — prematüre, RDS, sarılık ve kritik bebeklere üst düzey bakım.
Anne sütü danışmanlığı
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
Anne sütü danışmanlığı — emzirme tekniği, süt artırma ve bebeğin doğru beslenmesi rehberliği.
Çocuklarda astım tedavisi
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
Çocuklarda astım tedavisi — spacer ile MDI ve MART yaklaşımı temelinde uzun vadeli kontrol.
Çocuklarda enfeksiyon tedavisi
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
Çocuklarda enfeksiyon tedavisi — ayırıcı tanı, akılcı antibiyotik ve viral enfeksiyon yönetimi.
Çocuklarda idrar yolu enfeksiyonu tedavisi
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
Çocuklarda idrar yolu enfeksiyonu — kültür temelli antibiyotik tedavisi ve böbrek koruyucu izlem.
Çocuklarda üst solunum yolu enfeksiyonu tedavisi
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
Çocuklarda üst solunum yolu enfeksiyonu — viral/bakteriyel ayrımı ve akılcı antibiyotik yaklaşımı.
Yenidoğan taraması
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
Yenidoğan tarama testi (topuk kanı) — erken tanıyla önlenebilir kalıcı hasar.
Büyüme ve gelişme takibi
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
Büyüme ve gelişme takibi — boy, kilo, baş çevresi ve gelişim dönüm noktalarının izlenmesi.