8-12 saatlik açlık sonrası ölçülen kan şekeri düzeyi. Diyabet taraması, prediyabet tanısı ve diyabetli hastaların takibinde kullanılan en yaygın testlerden biridir.
Ne için yapılır
- 45 yaş üstü erişkinlerde rutin diyabet taraması
- Aşırı kilo, hareketsiz yaşam, aile öyküsü gibi diyabet risk faktörleri olan kişilerde tarama
- Aşırı susama, sık idrara çıkma, açıklanamayan kilo kaybı şikayetleri
- Bilinen diyabet hastalarında kontrol
- Gebelikte diyabet taramasında ilk değerlendirme
- Operasyon öncesi rutin biyokimya
- Polikistik over sendromu, metabolik sendrom değerlendirmesi
Hazırlık
- Tahlilden önce 8-12 saat hiçbir şey yenmez ve içilmez (su serbesttir)
- Açlık süresi 14 saati geçmemelidir
- Tahlilden önce sigara içilmez
- Akut hastalık (ateş, gribal enfeksiyon) sonucu yanıltabilir; aktif hastalıkta tarama ertelenebilir
- Kullanılan tüm ilaçlar (özellikle kortizon, antipsikotik, diüretik) hekime bildirilir
İşlem nasıl yapılır
- Sabah aç karnına kol damarından 2-3 mL kan alınır
- Kan, jelli veya sodyum florürlü tüpe konur
- Otomatik biyokimya cihazında plazma glukoz düzeyi ölçülür
- Sonuç mg/dL cinsinden raporlanır
- Sınırda veya yüksek sonuçlarda OGTT (şeker yükleme testi) veya HbA1c istenebilir
İşlem sonrası
- Sonuçlar yaş, gebelik durumu ve eşlik eden hastalıklara göre değerlendirilir
- Şüpheli sonuçlarda farklı bir günde tekrar tahlil yapılır
- Tanı koyulduğunda HbA1c, lipit profili ve böbrek fonksiyonları eklenir
- Diyabet saptanırsa beslenme, egzersiz ve gerekirse ilaç tedavisi planlanır
- Prediyabette 6-12 ay aralıkla kontrol önerilir
Riskler
- Kan alma yerinde geçici morarma
- Nadir hematom
- Uzun açlığa bağlı baş dönmesi veya hipoglisemi (özellikle insülin/sülfonilüre kullananlarda)
- Çok nadiren lokal enfeksiyon
Sıkça Sorulanlar
Sonuçlar nasıl yorumlanır?
Genel kabul gören eşikler: 100 mg/dL altı normal, 100-125 mg/dL bozulmuş açlık glukozu (prediyabet), 126 mg/dL ve üzeri ise iki ayrı ölçümde diyabet tanısı için anlamlıdır. Tanı için tek bir ölçüm yeterli değildir; hekim klinik tabloyla birlikte değerlendirir.
Açlık süresi tam ne olmalı?
8-12 saat ideal süredir. 14 saatten uzun açlık sonucu hatalı şekilde düşürebilir; kahvaltı saatine en yakın randevu tercih edilir.
Su içebilir miyim?
Açlık sırasında düz su içilebilir. Çay, kahve, şekerli veya gazlı içecekler içilmemelidir.
Tek bir yüksek sonuçla diyabet tanısı konur mu?
Hayır. Tipik şikayetler (aşırı susama, sık idrara çıkma, kilo kaybı) yoksa tanı için iki ayrı günde 126 mg/dL ve üzeri sonuç ya da HbA1c gibi ek testler gerekir.
İlgili Bilgiler
İlgili Tıbbi Hizmetler
Aynı branş veya benzer endikasyonda incelemek isteyebileceğiniz diğer hizmetler.
HbA1c
Tıbbi Biyokimya
HbA1c — son 2-3 ayın ortalama kan şekerini gösteren glikolize hemoglobin testi.
İnsülin düzeyi
Tıbbi Biyokimya
İnsülin düzeyi — insülin direnci ve diyabet öncesi durumların değerlendirilmesinde kullanılır.
Diyabet yönetimi
Dahili Poliklinik (Endokrin)
Tip 1 ve Tip 2 diyabetin ilaç, yaşam tarzı ve takip ile bütüncül yönetimi.
Lipid profili
Tıbbi Biyokimya
Lipid profili — total kolesterol, HDL, LDL ve trigliserit ölçümü ile kardiyovasküler risk değerlendirmesi.
Ürik asit
Tıbbi Biyokimya
Ürik asit testi — gut hastalığı ve böbrek taşı riski değerlendirmesinde kullanılan kan tetkiki.
Diyabet takibi
Dahili Poliklinik Hizmetleri
Diyabet takibi — şeker hastalığında glisemik kontrol, organ koruması ve yaşam tarzı yönetimi.
Tam kan sayımı
Tıbbi Biyokimya
Hemogram (CBC) — kan hücrelerinin sayı ve oranlarını ölçen temel tarama tahlili.
İdrar kültürü
Tıbbi Biyokimya
İdrar kültürü — idrarda üreyen bakterinin tanımlanması ve antibiyotik duyarlılığının belirlenmesi.