ABO ve Rh kan gruplarının belirlenmesi ile alıcı ve verici kanı arasındaki uygunluğun (cross-match) test edilmesi. Transfüzyon ve cerrahi öncesi yapılır.
Ne için yapılır
- Planlı veya acil cerrahi öncesi hazırlık
- Kan transfüzyonu (eritrosit, plazma, trombosit) öncesi uygunluk değerlendirmesi
- Anemi veya kanama nedeniyle kan replasmanı planlaması
- Doğum öncesi tetkikler ve Rh uyuşmazlığı taraması
- Yenidoğan sarılığı (hemolitik hastalık) değerlendirmesi
- Organ veya kemik iliği nakli öncesi hazırlık
- Tekrarlayan transfüzyonlarda alloantikor taraması
Hazırlık
- Özel bir hasta hazırlığı genellikle gerekmez
- Hasta kimlik bilgileri tüpe çift kontrol ile etiketlenir (yanlış örnek alımı önemli risktir)
- Daha önce transfüzyon veya gebelik öyküsü laboratuvara bildirilmelidir
- Acil durumlarda örnek hızlı şekilde laboratuvara ulaştırılır
- Kullanılan ilaçlar ve kan ürünleri doktora bildirilmelidir
İşlem nasıl yapılır
- Hastadan EDTA'lı tüpe yaklaşık 3–6 ml venöz kan örneği alınır
- ABO sistemi (A, B, AB, 0) hem direkt (forward) hem ters (reverse) yöntemle belirlenir
- Rh (D) antijeni varlığı ayrı tüpte değerlendirilir
- Hastanın serumunda alloantikor olup olmadığı indirekt antiglobulin (Coombs) testi ile taranır
- Verici kanı ile alıcı serumu uyumluluğu major cross-match testiyle doğrulanır
- Uygun bulunan kan ürünü transfüzyon için onaylanır ve etiketlenir
İşlem sonrası
- Acil cross-match yaklaşık 30–60 dakikada sonuçlanır; tam Coombs taraması 60–90 dakika sürebilir
- Transfüzyon sırasında ilk 15 dakika hasta yakından izlenir
- Ateş, titreme, idrar renginde değişiklik gibi belirtiler hekime bildirilir
- Tekrarlayan transfüzyonlarda her seferinde yeni örnekle uygunluk testi tekrarlanır
- Sonuçlar transfüzyon merkezi kayıt sisteminde hasta dosyasıyla birlikte saklanır
Riskler
- Kan alma sırasında morarma veya hafif ağrı
- Yanlış örnek etiketleme durumunda ciddi transfüzyon hataları (bu nedenle çift kontrol zorunludur)
- Nadir alloantikor varlığında uygun kan bulma sürecinin uzaması
- Çok nadir laboratuvar hatası kaynaklı yanlış pozitif/negatif sonuçlar
Sıkça Sorulanlar
Kan grubum hayatım boyunca değişir mi?
Hayır. ABO ve Rh kan grubu doğuştan gelir ve değişmez. Ancak bazı kemik iliği nakli sonrası geçici farklılıklar görülebilir.
Cross-match testi neden gereklidir?
Aynı kan grubundan olsa bile her insanın serumunda küçük antikor farklılıkları olabilir. Cross-match transfüzyon reaksiyonlarını önlemek için zorunludur.
Sonuç ne kadar sürede çıkar?
Acil durumlarda 30–60 dakikada uygunluk verilebilir; geniş antikor taraması gerektiren durumlarda süre uzayabilir.
Rh negatif olmak ne anlama gelir?
Eritrositlerinizde Rh-D antijeninin bulunmamasıdır. Gebelikte ve transfüzyonda özel takip gerektirir, ancak hastalık değildir.
İlgili Bilgiler
İlgili Tıbbi Hizmetler
Aynı branş veya benzer endikasyonda incelemek isteyebileceğiniz diğer hizmetler.
Sedimentasyon
Tıbbi Biyokimya
Sedimentasyon (ESR) — eritrositlerin çökme hızını ölçen, vücuttaki inflamasyonu değerlendirmeye yönelik kan tetkiki.
Tam kan sayımı
Tıbbi Biyokimya
Hemogram (CBC) — kan hücrelerinin sayı ve oranlarını ölçen temel tarama tahlili.
Açlık kan şekeri
Tıbbi Biyokimya
Açlık glukoz testi — diyabet taraması ve kan şekeri kontrolünde temel tahlil.
HbA1c
Tıbbi Biyokimya
HbA1c — son 2-3 ayın ortalama kan şekerini gösteren glikolize hemoglobin testi.
Lipid profili
Tıbbi Biyokimya
Lipid profili — total kolesterol, HDL, LDL ve trigliserit ölçümü ile kardiyovasküler risk değerlendirmesi.
İdrar kültürü
Tıbbi Biyokimya
İdrar kültürü — idrarda üreyen bakterinin tanımlanması ve antibiyotik duyarlılığının belirlenmesi.
Kan kültürü
Tıbbi Biyokimya
Kan kültürü — kan dolaşımındaki bakteri veya mantarın tanımlanması ve antibiyotik duyarlılığı.
CRP
Tıbbi Biyokimya
CRP (C-reaktif protein) — karaciğerde üretilen, akut inflamasyonu erken yansıtan kan testi.