X-ışını ile alınan kesit görüntülerin damar yoluyla verilen iyot içeren kontrast madde ile zenginleştirildiği; tümör, damar ve organ patolojilerinin değerlendirilmesinde kullanılan görüntüleme yöntemi.
Ne için yapılır
- Karın ve göğüs içi organ tümörlerinin saptanması, evrelemesi ve takibi
- Akut karın ağrısı, apandisit, divertikülit, bağırsak iskemisi gibi acil durumların değerlendirilmesi
- Pulmoner emboli (akciğer atardamar tıkanıklığı) tanısı
- Karaciğer, pankreas, böbrek ve dalak kitlelerinin karakterizasyonu
- Travmaya bağlı iç organ ve damar yaralanmalarının taranması
- Aort anevrizması, diseksiyon ve diğer büyük damar hastalıklarının görüntülenmesi
- Kanser tedavisi (kemoterapi/radyoterapi) sonrası yanıt değerlendirilmesi
Hazırlık
- İşlemden 4-6 saat önce katı gıda alınmaması, su içiminin kısıtlanmaması önerilir
- Böbrek fonksiyon testleri (kreatinin/eGFR) ve gerektiğinde tiroid testleri önceden istenir
- Metformin içeren şeker hastalığı ilaçları, ileri böbrek yetersizliği eşlik ediyorsa işlem öncesi hekim önerisi ile geçici olarak kesilir
- Daha önce iyotlu kontrasta alerjik reaksiyon, ciddi astım veya gıda-ilaç alerjisi öyküsü olanlar mutlaka bildirir
- Hamilelik şüphesi, emzirme durumu ve mevcut tüm ilaçlar hekime bildirilir
İşlem nasıl yapılır
- Hasta BT masasına sırt üstü yatırılır, kollar genellikle baş üzerine alınır
- Kola ince bir kanül ile damar yolu açılır
- Önce kontrastsız tarama yapılarak referans kesitler alınır
- İyot bazlı kontrast madde otomatik enjektör ile sabit hızda damar yoluyla verilir
- Bölgeye uygun fazlarda (arteriyel, portal venöz, geç faz) tekrar tarama yapılır
- Tarama sırasında kısa süreli nefes tutma talimatları verilir; toplam süre 5-15 dakikadır
İşlem sonrası
- İşlem sonrası kanül çekilmeden önce hasta 15-30 dakika gözlemde tutulur
- Bol sıvı alımı (ağız yoluyla veya damar yoluyla) kontrast atılımını destekler
- Metformin kullanan hastalarda böbrek fonksiyonları kontrol edildikten sonra ilaç tekrar başlatılır (genellikle 48 saat sonra)
- Geç tip kaşıntı, döküntü, bulantı gibi reaksiyonlar için 1-2 gün boyunca izlem önerilir
- Sonuçlar radyolog tarafından raporlanır ve klinisyen ile paylaşılır
Riskler
- İyot bazlı kontrasta bağlı alerjik reaksiyonlar; çoğu hafif (kaşıntı, döküntü) olmakla birlikte nadiren ciddi anaflaksi gelişebilir
- Kontrast nefropatisi: özellikle ileri yaş, diyabet ve mevcut böbrek yetersizliği olanlarda böbrek fonksiyonlarının geçici veya kalıcı bozulması riski
- Metformin etkileşimi: ileri böbrek yetersizliği olan hastalarda kontrast sonrası laktik asidoz riskini artırabileceğinden işlem öncesi-sonrası ilaç yönetimi gereklidir
- İyonlaştırıcı radyasyon maruziyeti; tetkik gerekçesi yarar-zarar dengesi gözetilerek değerlendirilir
- Kontrast ekstravazasyonu (damar dışına kaçma); enjeksiyon bölgesinde şişlik ve ağrıya yol açabilir, nadiren cilt hasarı oluşturabilir
Sıkça Sorulanlar
Kontrast madde nedeniyle vücutta sıcaklık hissi normal mi?
Evet. Kontrast verildiği anda yaygın sıcaklık, ağızda metalik tat ve idrar yapma hissi yaygındır; geçicidir ve birkaç dakika içinde geçer.
Daha önce kontrast alerjim olduysa tetkik yapılabilir mi?
Geçmişte hafif-orta reaksiyon yaşanmışsa premedikasyon (kortizon ve antihistaminik) ve farklı kontrast tercih edilebilir. Ciddi anaflaksi öyküsü varsa alternatif görüntüleme yöntemleri (MR, ultrason) öncelikli düşünülür.
Şeker hastasıyım ve metformin kullanıyorum, ne yapmalıyım?
Böbrek fonksiyonlarınız normalse genellikle ilaç kesintisi gerekmez. Böbrek fonksiyon bozukluğu eşlik ediyorsa metformin işlem öncesi kesilir, sonrası 48 saatlik izlemden sonra hekim onayı ile yeniden başlanır.
Hamilelikte kontrastlı BT yapılabilir mi?
Gebelikte BT öncelikli olarak tercih edilmez; mecbur kalındığında dozu en aza indirilmiş protokoller uygulanır ve mümkünse ultrason ya da kontrastsız MR alternatif olarak değerlendirilir.
İlgili Bilgiler
İlgili Tıbbi Hizmetler
Aynı branş veya benzer endikasyonda incelemek isteyebileceğiniz diğer hizmetler.
Bilgisayarlı tomografi
Görüntüleme Hizmetleri
Bilgisayarlı tomografi (BT) — X-ışını ile vücudun ince kesitli, hızlı ve ayrıntılı görüntülenmesi.
BT anjiyografi
Görüntüleme Hizmetleri
BT anjiyografi — atardamarların iyot kontrastı ve ince kesit BT ile ayrıntılı haritalandığı non-invaziv damar görüntülemesi.
Toraks BT
Görüntüleme Hizmetleri
Toraks BT — akciğer nodülü, pnömoni, pulmoner emboli ve göğüs hastalıklarının değerlendirilmesi.
Kontrastlı MR
Görüntüleme Hizmetleri
Kontrastlı MR — gadolinyum bazlı kontrast madde ile dokuların daha ayrıntılı görüntülendiği manyetik rezonans incelemesi.
MR anjiyografi
Görüntüleme Hizmetleri
MR anjiyografi — damar yapılarının manyetik rezonans ile radyasyonsuz görüntülenmesi.
Batın BT
Görüntüleme Hizmetleri
Batın BT — karın ağrısı, akut karın, kanser evrelemesi ve organ değerlendirmesinde ileri görüntüleme.
Alt/üst ekstremite venöz doppler
Görüntüleme Hizmetleri
Alt/üst ekstremite venöz doppler — derin ven trombozu (DVT) tanısında öncelikli yöntem
Panoramik diş röntgeni
Görüntüleme Hizmetleri
Panoramik diş röntgeni — tüm çene, dişler ve çevre yapıları tek görüntüde değerlendiren düşük doz radyografi.